Zdrowie z ogrodu

Borówka wysoka (Vaccinium corymbosum L.)

Historia

Borówka wysoka, zwana również amerykańską, pochodzi z Ameryki Północnej. Jej uprawę rozpoczęto na początku XX wieku, a inicjatorami byli amerykański botanik dr F. V. Coville i Elżbieta White ze stanu New Jersey, która oddała do tego celu swoje gospodarstwo i udzieliła pomocy materialnej. Rośliną sadowniczą stała się nieco ponad 100 lat temu. Pierwszą odmianę wyselekcjonowaną z dzikiego gatunku borówki wysokiej nazwano Brooks i wprowadzono do uprawy już w 1908 roku. Rok później wyselekcjonowano drugą odmianę – Russel, wywodzącą się od gatunku borówki niskiej. Odmiany te wzięto do pierwszych krzyżowań. W następnej fazie Coville wykorzystał również inny gatunek borówki, w rezultacie czego już w pierwszym pokoleniu udało się wyselekcjonować następne trzy wartościowe odmiany: Pioneer, Cabot i Katherine. W roku 1937 spośród 68 000 egzemplarzy otrzymanych przez dr. Coville’a w wyniku krzyżowań roślin uzyskano 15 wartościowych odmian.
Po śmierci dr. Coville’a prace hodowlane kontynuował dr George M. Darrow, który znacznie rozszerzył program hodowli włączając do tej pracy farmerów i stacje doświadczalne. Od 1965 r. prace hodowlane prowadzono już w 13 stanach USA, w różnych warunkach glebowo-klimatycznych.
W Europie pierwsi zaczęli uprawiać borówkę Holendrzy, a następnie Polacy. Do Polski sprowadził ją prof. Piotr Hoser w 1924, a po nim Witold Kleniewski w roku 1925. Nie została jednak wówczas rozpowszechniona, prawdopodobnie przez trudności w jej rozmnażaniu. Dopiero po wojnie prof. S. A. Pieniążek powtórnie sprowadził borówkę do kraju (odmiany Pioneer, Rubel i Jersey).Odmiany te rozmnażano w zakładzie Sadownictwa w Ursynowie. W roku 1975 sprowadzono z Holandii i z RFN większe ilości pozwalające na założenie plantacji produkcyjnych.

Skład chemiczny i wartość energetyczna jagód borówki wysokiej

Owoce borówki wysokiej są smaczne i mają dużą wartość odżywczą oraz dietetyczną. Ich wartość energetyczna jest niewielka. Tak też 100 g świeżych jagód borówki zawiera:
83,6 g wody, 0,6 g białka, 0,6 g tłuszczu, 15 g cukrów, 0,02 mg witaminy B1, 0,02 mg witaminy B2, 0,2 mg witaminy PP, 16 mg witaminy C, 289 (jednostek międzynarodowych) witaminy A, 16 mg wapnia, 13 mg fosforu, 0,8 mg żelaza i 0,3 g popiołu.
Wartość energetyczna wynosi 61 kalorii, czyli 255, 59 J.
Tam gdzie uprawa borówki jest rozwinięta, około 50% zbiorów przeznacza się do bezpośredniej konsumpcji, około 30% na przetwory i 20% do mrożenia. Badania z zamrażaniem borówki wykazały, że mrożone borówki uzyskały lepszą ocenę niż mrożone truskawki czy maliny.
Z jagód można przyrządzać soki, kompoty i zupy oraz używać te owoce do omletów, naleśników, gofrów, ciast, czy pierogów. Owoce odmian aromatycznych nadają się również na konfitury.
Więcej informacji na ten temat znajduje się w książeczce „Borówka wysoka” autorstwa prof. A. Rejmana i dr. K. Pliszki. Publikację tę kupiłam jesienią 1989 r. po zakupie na Targach POLAGRA w Poznaniu pięciu pierwszych krzewów borówki wysokiej i posadzeniu ich w moim ogrodzie. Do dzisiaj udało mi się z nich uzyskać prawie 30 nowych krzewów, z czego 20 mam w swoim ogrodzie, a ok. 10 rozdałam znajomym i przyjaciołom.

Krzewy borówki w moim ogrodzie

Większość owoców przeznaczam na konsumpcję, a resztę zamrażam w plastikowych pojemnikach po lodach. Bardzo dobrze się przechowują, później wykorzystuję je do pierogów, ciasta z borówkami, do galaretek z owocami oraz do koktajli z dodatkiem banana i malin lub truskawek. Co roku zamrażam 10 – 12 litrów tych owoców. Praktycznie taka ilość wystarcza mi do następnych zbiorów.

Wartości zdrowotne owoców borówki wysokiej

Owoce borówki wysokiej zawierają tiaminę, ryboflawiną, niacynę, witaminy C, B6, A, E, K oraz kwas foliowy. Ponadto są w nich minerały, takie jak potas, fosfor, wapń, magnez, sód, żelazo, selen i cynk. Na właściwości zdrowotne owoców borówki wysokiej istotny wpływ mają również zawarte w nich substancje, wśród których są fitoestrogeny, antocyjany, polifenole, błonnik i garbniki.

Owoce na krzewie borówki

Fitoestrogeny regulują poziom cholesterolu, a antocyjany obniżają ciśnienie krwi. Błonnik i garbniki dobrze wpływają na pracę jelit i ułatwiają usuwanie z organizmu toksyn. Polifenole działające antyoksydacyjnie zapobiegając nowotworom oraz chorobom układu krążenia.
Owoce te są również doskonałe dla diabetyków ze względu na ich indeks glikemiczny, który wynosi zaledwie 55.
Jak widać są to wyjątkowo wartościowe owoce, ale niestety należą do jednych z najdroższych. Dlatego warto posadzić w ogrodzie kilka krzewów tej rośliny, które jesienią mogą być również jego ozdobą ze względu na piękny czerwony kolor liści.

Krzewy borówki jesienią